Wat is dankbaarheid?
Wanneer we het woord dankbaarheid horen, denken veel mensen spontaan aan beleefdheid.
“Bedank je wel?”
“Vergeet niet dank u te zeggen.”
Maar dankbaarheid gaat over veel meer dan dat.
Dankbaarheid is het vermogen om bewust stil te staan bij wat er vandaag al is. Om kleine en grote dingen op te merken die we anders misschien als vanzelfsprekend zouden beschouwen.
Dat kan iets eenvoudigs zijn, zoals een wandeling in de natuur, een goed gesprek, een warm kopje koffie of een lichaam dat je toelaat om te bewegen.
Dankbaarheid betekent ook niet dat alles perfect moet zijn.
Je kunt verdrietig, moe of bezorgd zijn en tegelijk dankbaar voor de mensen om je heen, voor een moment van rust of voor iets wat die dag toch goed is gegaan.
Dankbaarheid is een manier van kijken
Iedere dag gebeurt er ontzettend veel om ons heen. Toch merken we lang niet alles op.
Onze aandacht bepaalt voor een groot deel hoe we onze dag ervaren. Wanneer we alleen focussen op wat ontbreekt of wat fout loopt, lijkt het alsof dat het enige is wat bestaat.
Dankbaarheid nodigt uit om je blik te verruimen.
Moeilijke situaties hoef je niet te ontkennen, maar je kan wel bewust stil staan bij wat er wél is.
Het is geen vorm van positief denken of jezelf iets wijsmaken.
Het is een bewuste keuze om naast de uitdagingen ook ruimte te maken voor wat waardevol is.
“Ik leer opnieuw opmerken wat er al aanwezig is.”
Waarom zijn we geneigd vooral het negatieve te zien?
Heb je al gemerkt dat één negatieve opmerking soms veel langer blijft hangen dan tien complimenten? Of dat je na een fijne dag toch vooral blijft denken aan dat ene moment waarop iets misliep? Dat is heel normaal.
Ons brein is namelijk niet geëvolueerd om ons gelukkig te maken. Het is geëvolueerd om ons in leven te houden.
Ons brein is gebouwd om gevaar op te merken
Duizenden jaren geleden was het veel belangrijker om gevaar snel op te merken dan om stil te staan bij alles wat goed ging.
Wie het geritsel in de struiken negeerde, liep misschien een roofdier mis. Wie voortdurend genoot van een mooie zonsondergang zonder aandacht te hebben voor zijn omgeving, had minder kans om te overleven.
Ons brein ontwikkelde daarom een sterke gevoeligheid voor mogelijke bedreigingen. Psychologen noemen dit de negativity bias: onze natuurlijke neiging om negatieve ervaringen meer aandacht te geven dan positieve.
Die eigenschap heeft onze voorouders geholpen om te overleven.
Maar vandaag zorgt ze er soms voor dat we blijven hangen in wat fout loopt, terwijl we minder aandacht hebben voor wat wél goed gaat.
Negatieve ervaringen blijven langer hangen
Negatieve gebeurtenissen trekken meestal sneller onze aandacht en blijven ook langer in ons geheugen hangen.
Dat betekent niet dat we pessimistische mensen zijn. Het betekent vooral dat ons brein veiligheid belangrijker vindt dan tevredenheid.
Daardoor is het heel normaal dat je sneller blijft denken aan een moeilijke vergadering dan aan de tien fijne gesprekken die je diezelfde week had. Of dat één kritische opmerking meer impact heeft dan tien oprechte complimenten.
Daarom vraagt dankbaarheid oefening
Dankbaarheid gaat dus niet in tegen onze natuur. Ze vult haar aan.
Door bewust stil te staan bij wat vandaag al goed gaat, train je als het ware je aandacht. Je leert je brein niet om problemen te negeren, maar om ook oog te hebben voor de positieve ervaringen die anders gemakkelijk naar de achtergrond verdwijnen.
Dankbaarheid verandert de werkelijkheid niet. Maar ze kan wel veranderen welk deel van die werkelijkheid je aandacht krijgt.
Dankbaarheid leert je niet om problemen te negeren.
Ze leert je om naast de problemen
ook het goede te blijven zien.
Wat zegt de wetenschap over dankbaarheid?
Dankbaarheid kreeg vooral binnen de positieve psychologie veel wetenschappelijke aandacht. Onderzoekers zoals Robert Emmons en Martin Seligman onderzochten of eenvoudige dankbaarheidsoefeningen, zoals het bijhouden van positieve gebeurtenissen of het schrijven van een dankbaarheidsbrief, invloed kunnen hebben op ons welzijn.
In een bekend onderzoek van Emmons en McCullough hielden deelnemers regelmatig bij waarvoor ze dankbaar waren. Zij rapporteerden gemiddeld meer positieve gevoelens en een gunstiger beoordeling van hun leven dan deelnemers die vooral dagelijkse ergernissen noteerden.
Seligman en zijn collega’s onderzochten verschillende oefeningen uit de positieve psychologie. Vooral het opschrijven van drie goede dingen en het persoonlijk uitspreken van dankbaarheid tegenover iemand lieten in dat onderzoek positieve effecten zien op geluk en depressieve klachten. Die effecten waren echter niet voor elke oefening even groot of even langdurig.
Mogelijke effecten van dankbaarheid
Onderzoek naar dankbaarheid suggereert mogelijke voordelen voor:
- psychologisch welzijn en levenstevredenheid;
- positieve emoties en optimisme;
- sociale verbondenheid en relaties;
- stressbeleving;
- mogelijk ook de slaapkwaliteit.
Een recente meta-analyse van 145 onderzoeken uit 28 landen vond dat dankbaarheidsoefeningen gemiddeld een kleine verbetering van het welzijn opleveren. Dat is betekenisvol, maar bepaald geen kosmische wedergeboorte na drie avonden schrijven in een schriftje. De effecten verschilden bovendien tussen landen en deelnemers.
Er zijn ook verbanden gevonden tussen dankbaarheid en een betere subjectieve slaapkwaliteit. Mogelijk speelt mee dat dankbare mensen vóór het slapengaan minder blijven hangen in negatieve gedachten. Toch bewijst zo’n verband niet automatisch dat een dankbaarheidsdagboek slaapproblemen oplost.
Niet alle onderzoeken vinden hetzelfde
De resultaten zijn niet overal even overtuigend. Sommige studies vinden duidelijke voordelen, terwijl andere weinig of geen verschil meten. Ook de opzet varieert sterk: deelnemers schrijven dagelijks of wekelijks, gedurende enkele dagen of meerdere weken, en worden vergeleken met uiteenlopende controlegroepen.
Een systematische review concludeerde dat dankbaarheidsoefeningen redelijk consistent samenhangen met psychologisch welzijn, maar dat effecten op de lichamelijke gezondheid veel minder duidelijk zijn.
Dankbaarheid is dus geen behandeling voor stress, depressie of slaapproblemen. Wel lijkt het een eenvoudige oefening die sommige mensen kan helpen om bewuster aandacht te geven aan positieve en betekenisvolle ervaringen.
De wetenschap zegt niet dat dankbaarheid je leven magisch verandert. Ze suggereert wel dat regelmatig stilstaan bij wat waardevol is, je ervaring van dat leven wat kan verbeteren.
Misschien verandert dankbaarheid de wereld niet.
Maar ze kan wel veranderen hoe jij die wereld ervaart.
En soms is dat al het begin van een heel andere dag.
Waarom werkt een dankbaarheidsdagboek?
Wanneer mensen een dankbaarheidsdagboek beginnen, verwachten ze soms dat hun leven plots zal veranderen.
Maar de kracht van een dankbaarheidsdagboek zit niet in magie of manifestatie.
Ze zit in waar je je aandacht op richt.
Je traint je aandacht
Elke dag gebeuren er tientallen, misschien wel honderden dingen. Sommige zijn fijn. Andere minder.
Ons brein heeft van nature de neiging om vooral stil te staan bij wat fout liep. Daardoor vergeten we vaak hoeveel positieve of betekenisvolle momenten er ook waren.
Door elke dag bewust enkele dingen op te schrijven waarvoor je dankbaar bent, train je als het ware je aandacht. Hierbij ga je je problemen niet negeren, dat is niet de bedoeling. Je gaat wel blijven zien wat er goed gaat.
Na verloop van tijd merk je soms dat je positieve ervaringen sneller begint op te merken, gewoon omdat je brein geleerd heeft er meer aandacht aan te besteden.
Klein is vaak groot genoeg
Veel mensen denken dat ze iets spectaculairs moeten opschrijven.
Maar dat hoeft helemaal niet.
Dankbaarheid zit vaak in de kleine dingen.
Een wandeling in de natuur. Een goed gesprek. Een warme tas koffie. Een kind dat spontaan lacht. Een lichaam dat je toelaat om te bewegen.
Juist die gewone momenten verdwijnen vaak als eerste naar de achtergrond, terwijl ze een groot deel van ons dagelijks leven uitmaken.
Het gaat niet om perfectie
Een dankbaarheidsdagboek is geen verplichting en ook geen toets waarop je kunt falen.
Sommige dagen schrijf je misschien drie dingen op. Andere dagen slechts één. En soms lukt het helemaal niet. Dat is niet erg.
Het doel is niet om jezelf te overtuigen dat alles positief is. Het doel is om jezelf eraan te herinneren dat moeilijke dagen en mooie momenten naast elkaar kunnen bestaan.
Waar aandacht naartoe gaat, groeit niet automatisch.
Maar wat aandacht krijgt,
wordt wel makkelijker opgemerkt.
Dankbaarheid is geen ontkenning
Een van de grootste misverstanden over dankbaarheid is dat je altijd positief zou moeten zijn.
Dat je dankbaar moet zijn voor ziekte. Voor verlies. Voor tegenslag. Of dat je moeilijke gevoelens zo snel mogelijk moet loslaten.
Maar dat is niet wat dankbaarheid betekent.
Je mag verdriet hebben. Je mag boos zijn. Je mag teleurgesteld zijn. Je mag angst voelen. Al die emoties horen bij het leven en verdienen hun plaats.
Dankbaarheid vraagt niet dat je ze wegduwt of ontkent. Ze vraagt ook niet dat je doet alsof alles goed gaat.
Dankbaarheid betekent niet dat alles goed is. Ze betekent dat niet alles slecht is.
Ook tijdens moeilijke periodes kunnen er nog momenten zijn die waardevol zijn. Een vriend die naar je luistert. Een wandeling die wat rust brengt. Een lichaam dat, ondanks alles, blijft ademen. Een kind dat je doet glimlachen.
Dat neemt het verdriet niet weg. Het maakt het verlies niet kleiner. Maar het voorkomt wel dat pijn je volledige werkelijkheid wordt.
Dankbaarheid verandert de feiten niet. Ze verandert ook je verleden niet. Maar ze kan wel veranderen waar je aandacht op rust, waardoor je werkelijkheid opnieuw wat breder wordt dan alleen datgene wat moeilijk is.
Dankbaarheid verandert de feiten niet.
Ze voorkomt alleen dat moeilijke feiten je volledige werkelijkheid worden.
Dankbaarheid en overtuigingen
Veel mensen besteden een groot deel van hun aandacht aan de persoon die ze niet willen zijn.
“Ik ben te onzeker.”
“Ik pieker te veel.”
“Ik ben niet goed genoeg.”
“Waarom lukt het mij nooit?”
Dat is heel menselijk. We willen nu eenmaal af van wat ons belemmert.
Maar wanneer al je aandacht uitgaat naar wat je mist of wilt veranderen, blijft dat verhaal vaak centraal staan in je beleving.
Dankbaarheid nodigt uit om ook een andere vraag te stellen:
Wat is er vandaag al wél? Let op, je hoeft je problemen niet te ontkennen.
Maar je werkelijkheid is wel altijd groter dan je grootste uitdaging.
Soms hoef je niet méér te zoeken. Je hoeft alleen opnieuw te zien wat er al was.
Aandacht bepaalt wat je opmerkt
Zoals we in de vorige blog over belemmerende overtuigingen zagen, kijken we allemaal door een eigen bril naar de wereld.
Onze overtuigingen bepalen mee waar we aandacht aan geven en hoe we gebeurtenissen interpreteren.
Dankbaarheid helpt om die blik bewust wat te verruimen.
Je traint jezelf om niet alleen te zien wat ontbreekt, maar ook wat al aanwezig is.Het is geen trucje en je maakt jezelf ook niets wijs.
Maar het kan werken als een bewuste oefening in aandacht.
Van tekort naar waardering
Je wordt niet opeens een ander mens. Je geeft jezelf wel de kans geeft om ook andere ervaringen op te merken.
Het zou kunnen dat je nog niet bent waar je wilt zijn. Of misschien ben je juist al verder dan je denkt.
Misschien zijn er mensen die je steunen. Misschien heeft je lichaam vandaag meer gedaan dan je beseft. Misschien zijn er kleine momenten van rust, verbinding of plezier die anders onopgemerkt voorbij zouden gaan.
Dankbaarheid verandert je overtuigingen niet van de ene dag op de andere. Echter kan ze wel helpen om langzaam een ander verhaal over jezelf en je leven te ontwikkelen.
Dankbaarheid vraagt je niet om iemand anders te worden.
Ze helpt je om ook te zien wat er vandaag al aanwezig is.
Hoe wij hiermee werken
Bij Expedition-Bliss vragen we deelnemers niet om voortdurend positief te denken. En we vragen hen ook niet om dankbaar te zijn.
Opvallend genoeg ontstaat dat gevoel vaak vanzelf.
Na een ijsbad. Na een ademreis. Na een wandeling door het bos. Na een avond rond een kampvuur.
Wanneer mensen even uit de voortdurende stroom van prikkels, verwachtingen en verplichtingen stappen. Wanneer je vertraagt, merk je vaak opnieuw dingen op die er al die tijd al waren.
De stilte van het bos. De warmte van een kampvuur. Een goed gesprek. Je eigen ademhaling. Of gewoon het besef dat je lichaam tot meer in staat is dan je vooraf dacht.
Vaak is dat wel de mooiste vorm van dankbaarheid.
Geen lijstje dat je moet afwerken. Wel een spontaan gevoel van waardering dat ontstaat wanneer je weer echt aanwezig bent in het moment.
Dat is ook waarom natuur, ademhaling en koude zo’n bijzondere combinatie vormen. Ze halen je even uit je hoofd en brengen je terug naar de eenvoud van het huidige moment. En precies daar ontstaat vaak vanzelf ruimte voor dankbaarheid.
Dankbaarheid is geen oefening in positief denken. Ze ontstaat vaak vanzelf wanneer je weer echt aanwezig bent.
Tijdens onze workshops draait het niet alleen om ademhaling of koude training. We creëren bewust momenten waarop je vertraagt, de natuur ervaart en opnieuw aandacht krijgt voor wat er al is.
Door ze simpelweg te ervaren.
Ben je benieuwd hoe dat voelt? Ontdek onze ijsbadworkshops, Vuur&Ijs weekends en winterse expedities en merk zelf wat natuur, ademhaling en koude met je kunnen doen.
“If you change the way you look at things,
the things you look at, change.”